آیا واقعا شمشیر حضرت امیر علیه السلام اینگونه بوده است که در فیلمها و عکسها نشان داده می شود؟

آیا واقعا شمشیر حضرت امیر علیه السلام اینگونه بوده است که در فیلمها و عکسها نشان داده می شود؟

جهت رسیدن به پاسخ تحقیقی این سوال به مطالب زیر   توجه فرمائید

«ذوالفقار» یعنى چیزى که داراى مهره‏ ها و شیارها و حفره‏ها است. «فقار» جمع فقره (مهره‏ هاى کمر) و «فقره» (شیارها و حفره ‏ها) است.

شمشیر «مفقَّر» یعنى، شمشیرى که شیارهاى باریک و با عمقى اندک یا حفره ‏هایى در وسط تیغه دارد. شیارها از وسط تیغه، به سمت بیرون کشیده شده است. به شمیر امام على (ع) ذوالفقار مى ‏گفتند چون روى تیغه‏ ى آن حفره‏ هایى (گودى ‏ها) کوچک و زیبایى،(۱) جهت تزیین داشت. هم چنین گفته ‏اند روى تیغه ‏ى آن- از کنار دسته تا نوک- شیارى بلند و باریک داشت که، شیارهایى باریک از آن شیار بلند، به طرف نوک شمشیر در دو طرف ایجاد شده بود،(۲) بنابراین فقار یعنى، بریدگى ‏ها، شیارها و گودى‏ ها، محروم شدن و مهره‏ هاى کمر، این معنا، هیچ شباهتى به دو تیغه بودن، ندارد. تنها ابن شهر آشوب گفته است و کان ذوالفقار ذا شعبتین ذوالفقار دو تیغه داشت» که به نظر مى ‏آید برداشت شخصى او، از معناى «ذوالفقار» است،(۳). در روایتى منسوب به امام صادق (ع) آمده است که: «ذوالفقار بدین جهت این نام گرفت که در وسط تیغه در طول آن، شیارى بود که آن را به مهره‏ هاى کمر تشبیه کرده بودند»،(۴). هم چنین از آن حضرت نقل شده است: «بدان علّت به شمشیر حضرت على (ع)، ذوالفقار مى ‏گفتند که آن را بر هر کس مى‏ زد، در دنیا از زندگى و در آخرت از بهشت محروم مى‏ شد»،(۵). صدوق گوید: ذوالفقار شمشیرى بود که پیامبر (ص) به امام على (ع) داد و بدین جهت این نام گرفت که در پشت آن مهره‏ هایى چون مهره‏هاى کمر انسان بود، یا بدین جهت که کمر کافران را قطع مى ‏کرد.

ذوالفقار از آن چه کسى بود و چگونه به على (ع) رسید؟

در پیکار بدر (سال دوم هجرى) عاص بن منبه و پدر و عمویش- که از سران شرک بودند- کشته شدند. حضرت على (ع) عاص بن منبه را کشت و شمشیر او (ذوالفقار) را به پیامبر (ص) داد. سال بعد در جنگ احد، وقتى از شدت جنگ شمشیر آن حضرت شکست و از پیامبر (ص) شمشیر خواست، آن حضرت ذوالفقار را در گرماگرم پیکار احد به امام على (ع) داد و او شجاعانه از پیامبر دفاع کرد و دشمن را عقب راند. در این هنگام ندایى شنیده شد که مى ‏گفت: لا فتى الا علىّ لا سیف الّا ذوالفقار. پیامبر (ص) فرمود: این صداى جبرئیل است،(۶) مورّخان در میان گزارش‏هاى مختلف درباره ‏ى ذوالفقار، روى گزارش اخیر تأکید کرده‏ اند. به نظر مى ‏رسد این گزارش معقول‏ تر و منطقى ‏تر است،(۷).

ذوالفقار سرانجام چه شد؟

بنابر منابع شیعه، «ذوالفقار»، بعد از پیامبر (ص) به امام (ع) رسید و از آن حضرت به امام حسن (ع) و سپس به حسین (ع) تا آخر امامان و اکنون ذوالفقار نزد حضرت مهدى (عج) است. شیعیان، امام را به چند نشانه مى ‏شناختند که از آن جمله ذوالفقار بود. آن را نزد هر کس مى ‏یافتند که با نشانه‏ هاى دیگر همراه بود، او را به امامت مى‏ پذیرفتند. از امام صادق و امام رضا (ع) روایاتى نقل است که سلاح (ذوالفقار وزره)، از جمله شنانه‏ هاى امامت است و در زمان ایشان نزد آنان بود(۸)

علیرضا پورمسعود

=========

پى‏ نوشت‏
(۱)) لسان العرب، ج ۱۰، ص ۳۰۰ تاج العروس، ج ۷، ص ۳۵۷- ۳۵۶٫ ماده‏ى فقر ربیع الأبرار، زمخشرى، ج ۳، ص ۳۱۵)
(۲)) علل الشرایع، ج ۱، ص ۱۶۰ مناقب ابن شهر آشوب، ج ۳، ص ۳۴۰)
(۳)) ر. ک: مناقب آل ابى طالب، ج ۳، ص ۲۹۰)
(۴)) علل الشرایع، ج ۱، ص ۱۶۰ مناقب، ج ۳، ص ۳۴۰)
(۵)) مناقب آل ابى طالب، ج ۳، ص ۳۳۹)
(۶)) سیره ى ابن هشام، غزوه‏ ى احد، ج ۳۰، ص ۱۰۶ تاریخ طبرى، ج ۳، ص ۱۷۷ ۱۸۴۶ علل الشرایع، جزء ۱، ص ۷ شرح الأخبار، ج ۲، ص ۳۸۱ و (
(۷)) نیز نگاه کنید به: مناقب سلیمان کوفى، ص ۴۹۵ شرح نهج‏البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۷، ص ۲۱۹ تاریخ ابن الوردى، ج ۱، ص ۱۳۲ تاریخ طبرى، ج ۳، ص ۱۸۴ و تاریخ یعقوبى زندگى امام على علیه السلام

(۸)) من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۴۱۸۴۱۹ خصال صدوق، جزء ۲، ص ۸۵۲۷ مناقب ابن شهر آشوب، ج ۱، ص ۳۱۲ الثاقب فى المناقب، ص ۴۱۶۴۲۰ احمد بن محمد بن حنبل، کتاب العلل و معرفه الرجال، ص ۷۳۷۴)

 

0

پاسخ دهید


9 − = 7